×
خانه » مقالات » مهارت های تصمیم گیری
11 اردیبهشت 1398

مهارت های تصمیم گیری

تصمیم‌گیری چیست؟

ما در زندگی روزمره مدام در حال انتخاب کردنیم؛ انتخاب یک گزینه بین چند گزینه‌ای که وجود دارد. مثل انتخاب اینکه امروز صبح ساعت 7 از خواب بیدار شویم یا ساعت 10، یا اینکه به دوستمان تلفن بزنیم و حالش را بپرسیم یا به او سر بزنیم و ببینیمش یا انتخاب رفتن به باشگاه و ورزش کردن به جای لم دادن جلوی تلویزیون و تخمه خوردن. به فرآیندی که در ذهن انجام می‌شود تا از بین چند گزینه موجود یک گزینه انتخاب شود تصمیم‌گیری گفته می‌شود. مثلا هنگامی که در یک روز تعطیل بین گزینه‌های ماندن در خانه و استراحت کردن، ورزش کردن، فیلم تماشا کردن، نظافت کردن، سر زدن به دوستان، کتاب خواندن، آشپزی کردن گزینه سر زدن به دوستان را انتخاب می‌کنیم، تصمیم گرفتیم که روز تعطیل را با دوستان سپری کنیم. یا مثلا زمانی که بین تحصیل در رشته علوم ریاضی، علوم تجربی، علوم انسانی و رشته‌های هنرستان تحصیل در رشته علوم تجربی را انتخاب می‌کنیم درباره رشته تحصیلی‌مان تصمیم‌گیری کردیم و تصمیم گرفتیم در رشته تجربی تحصیل کنیم.

مهارت تصمیم‌گیری چیست؟

ا در بعضی مراحل زندگی با موقعیت‌هایی مواجه می‌شویم که ناچار به تصمیم‌گیری هستیم. طبیعتا هم دوست داریم تصمیمات درستی بگیریم و از بین گزینه‌های موجود بهترین گزینه را انتخاب کنیم. اما گاهی به علت گزینه‌های زیادی که پیش رو داریم دچار شک و تردید می‌شویم و تصمیم‌گیری‌هایمان را به تعویق می‌اندازیم. گاهی هم تصمیمی را می‌گیریم اما نتایج حاصل از آن نشان می‌دهد تصمیم نه‌چندان درست یا تصمیم اشتباهی گرفته‌ایم.
به مهارتی که به وسیله آن می‌توانیم در موقعیت‌هایی که با چند گزینه متفاوت روبه‌رو هستیم به‌موقع دست به انتخاب مناسب‌ترین و بهترین گزینه بزنیم مهارت تصمیم گیری گفته می‌شود.
مهارت تصمیم‌گیری روش‌های صحیح تصمیم‌گیری منطقی را به ما می‌آموزد، توجه و دقت‌مان را در پروسه ی تصمیم گیری  بالا می‌برد و باعث پایین آمدن میزان خطا هنگام تصمیم‌گیری می‌شود

سبک‌های تصمیم‌گیری

افراد با توجه به ویژگی‌های شخصیتی و موقعیت‌های متفاوتی که در آن قرار می‌گیرند به سبک‌های مختلفی تصمیم‌ می‌گیرند. بعضی افراد قادر به تصمیم‌گیری نیستند و هنگامی که می‌خواهند دست به انتخاب بزنند مدام دچار شک و تردید می‌شوند. عده‌ای قادر نیستند به تنهایی تصمیم بگیرند و معمولا از دیگران می‌خواهند برایشان تصمیم بگیرند. بعضی‌ها خیلی عجولانه تصمیم‌گیری می‌کنند و خیلی زود هم پشیمان می‌شوند. عده‌‌ای هم با وجود وسواس زیادی که در تصمیم‌گیری‌هایشان به خرج می‌دهند معمولا تصمیمات اشتباهی می‌گیرند و مجبور می‌شوند تاوان تصمیمات اشتباهشان را پس بدهند. عده‌ای هم از ترس انتخاب غلط یا پشیمان شدن مدام تصمیم‌گیری‌های خود را به تعویق می‌اندازند.

تصمیم‌گیری احساسی

در این سبک فرد براساس هیجانات و احساساتش تصمیم می‌گیرد. درواقع بدون هیچ آینده‌نگری و تحلیل و بررسی منطقی بر اساس جمله «به دلم افتاده این کار را انجام دهم» تصمیم می‌گیرد کاری را انجام دهد. مثل زمانی که فردی چون از یک نفر خوشش می‌آید تصمیم می‌گیرد با او ازدواج کند.

تصمیم‌گیری تکانشی

به رفتارهایی که بدون هیچ تأمل و تحلیلی به صورت لحظه‌ای بروز پیدا می‌کند رفتارهای تکانشی گفته می‌شود. به تصمیم‌گیری‌هایی که بدون هیچ تفکر، بررسی و تحلیلی به صورت ناگهانی انجام می‌شود و فرد برای انتخاب خود هیچ توضیح واضح و مشخصی ندارد هم تصمیم‌گیری تکانشی گفته می‌شود که یکی از رایج‌ترین و ملموس‌ترین رفتارهای تکانشی است. مثلا فردی را در نظر بگیرید که چند سال بخش زیادی از درآمدش را برای خرید خودرو یا خانه پس‌انداز کرده اما یک‌شبه تصمیم می‌گیرد یک سفر رویایی دور دنیا برود و کل آن پول را بابت هزینه سفر می‌پردازد.

تصمیم‌گیری اجتنابی

بعضی افراد اعتمادبه‌نفس کافی برای گرفتن تصمیمات مهم زندگی‌شان را ندارند از این رو هنگامی که در موقعیت انتخاب و تصمیم‌گیری‌های مهم زندگی قرار می‌گیرند مدام از تصمیم‌گیری طفره می‌روند. این عده به علت ترس از تصمیم‌گیری با به تعویق انداختن تصمیم‌گیری و گفتن جمله «بی‌خیال. همه چیز خودش درست می‌شه» به یک آرامش کاذب و زودگذر می‌رسند.

تصمیم‌گیری اضطراری

عده‌ای هم زمانی که باید دست به انتخاب بزنند و تصمیم‌گیری کنند مضطرب می‌شوند. سطح این اضطراب به حدی بالاست که فرد نمی‌تواند آن را تحمل کند و برای رهایی از این موقعیت پرتنش بدون فکر و بررسی یکی از گزینه‌ها را تنها با هدف خلاصی از اضطراب و فشار موجود انتخاب می‌کند و تصمیم می‌گیرد. چون این انتخاب و تصمیم نه‌تنها حاصل تفکر و بررسی منطقی نیست بلکه تنها با هدف فرار و رهایی از تنش و فشار موقعیت انجام شده به آن تصمیم‌گیری اضطراری گفته می‌شود.

تصمیم‌گیری وسواسی 

این عده هم هنگام تصمیم‌گیری سطح اضطراب بالایی را تجربه می‌کنند اما این اضطراب و نگرانی ناشی از ترس از تصمیم‌گیری اشتباه است. از این رو هنگام تصمیم‌گیری با وسواس خاصی گزینه‌های مورد نظر را بررسی و بالا و پایین می‌کنند و به علت حساسیت و وسواس بالا، بیشتر از حد معمول زمان و انرژی‌شان را صرف تحلیل و بررسی می‌کنند و همین مسأله باعث می‌شود گاهی بعضی از گزینه‌های مناسب را به علت تعلل زیاد از دست بدهند. معمولا هم بعد از تصمیم‌گیری احساس پشیمانی می‌کنند.

تصمیم‌گیری مطیعانه

در این سبک تصمیم‌گیری فرد تصمیم‌گیرنده بدون در نظر گرفتن خواسته‌ها و اهداف خود تنها به منظور برآورده کردن خواسته‌های دیگران به‌راحتی به آنها اجازه می‌دهد به جای او تصمیم بگیرند. این افراد معمولا اعتماد‌به‌نفس لازم برای تصمیم‌گیری درباره خود و زندگی‌شان را ندارند و با واگذاری تصمیم‌گیری به دیگران یا اطاعت بی‌چون و چرا از تصمیماتی که دیگران برایشان می‌گیرند ناخودآگاه از زیر بار مسئولیت تصمیم‌گیری شانه خالی می‌کنند.

تصمیم‌گیری منطقی

در این سبک از تصمیم‌گیری فرد تلاش می‌کند براساس تفکر منطقی با جمع‌آوری اطلاعات لازم درباره گزینه‌های موجود، آنها را بررسی و سبک و سنگین کند و با در نظر گرفتن همه جوانب و پیش‌بینی پیامدهای احتمالی انتخاب هر گزینه، دست به انتخاب بهترین گزینه بزند و درنهایت یک تصمیم آگاهانه بگیرد. این نوع تصمیم‌گیری بهترین و سالم‌ترین نوع تصمیم‌گیری است.

 روش برای بهبود مهارت تصمیم‌ گیری

1. اهمیت تصمیم‌ را ارزیابی کنید

برای یک تصمیم احتمالی چقدر زمان باید صرف کرد؟ ده ثانیه؟ ده دقیقه؟ ده ساعت یا بیشتر؟ همه‌ی اینها بستگی به این دارد که چه چیزی در معرض خطر است. برای کم کردن تردیدهای عذاب‌آور، اهمیت تصمیم‌تان را مشخص کنید (میزان تأثیر این تصمیم بر زندگی من چقدر خواهد بود؟ میزان هزینه‌های این تصمیم چقدر خواهد بود؟) و بر اساس آن، یک مهلت زمانی تعیین کنید. دقت کنید تأکید ما روی ارزیابی پیش از تصمیم‌گیری است، نه ارزیابی تصمیمی که هم‌اکنون گرفته‌اید و فقط به دنبال توجیه آن هستید.

2. از پیش برنامه‌ریزی کنید

وقتی قرار است یک تصمیم گروهی بگیرید، برای اجتناب از تعارض میان اعضای گروه، بهترین کار این است که پیش از رسیدن به موعد تصمیم‌گیری، از پیش به جزئیات مربوط به آن تصمیم به خوبی فکر کنید. از این روش می‌توانید هنگام سینما رفتن یا مهمانی‌های شام استفاده کنید، چون این روش، جلوی تصمیمات عجولانه و آنی را می‌گیرد و در عین حال، مهارت‌های تصمیم‌گیری همه‌ی افراد درگیر را بهتر و احتمال منازعه میان اعضای گروه را کمتر می‌کند.

3. مسئولیت را به عهده بگیرید

گاهی اوقات باید تسلیم شد و گاهی اوقات باید قاطع بود. اگر هیچکس هنگام تصمیم‌گیری گروهی، موضع ثابتی نمی‌گیرد، شما مسؤلیت را به عهده بگیرید. در غیر این صورت، زمان ارزشمند خود را در تلاش برای تصمیم‌‌گیری با دیگران بر سر یک موضوع هدر می‌دهید، در حالی که می‌توانستید وقت خود را صرف تفریح خودتان کنید یا کار مفیدی انجام دهید.

 

 

محمد ظلی نیا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *